Το μέλλον ανήκει στο Ισλάμ; Σε τι υπαινίσσονται πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες
Οι δημόσιες φιλοφρονήσεις προς τους μουσουλμάνους γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς σε όλο τον κόσμο. Γιατί η προσοχή προς αυτούς είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι προς τη χριστιανική πλειονότητα; Και τι σημαίνει εν τέλει αυτό;
Μέχρι πρόσφατα, φαινόταν αυτονόητο ότι σε χώρες με χριστιανικό πληθυσμό οι αρχές θα έδειχναν μεγαλύτερη προσοχή πρωτίστως προς τους χριστιανούς. Σήμερα, όμως, διαμορφώνεται μία εντελώς αντίθετη εντύπωση. Πολιτικοί, κοινωνικοί και ακόμη και εκκλησιαστικοί ηγέτες συμμετέχουν σε μουσουλμανικές τελετές, παρευρίσκονται σε ιφτάρ (βραδινά γεύματα κατά τη διακοπή της νηστείας), πραγματοποιούν δημόσιες επισκέψεις σε τεμένη και δημοσιεύουν ιδιαιτέρως θερμές ευχές για μουσουλμανικές εορτές. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Τι συμβαίνει στην «ορθόδοξη» Ουκρανία;
Κατά τα τελευταία έτη, στην Ουκρανία διαμορφώθηκε μία σαφής γραμμή φιλοϊσλαμικής πολιτικής. Τον Απρίλιο του 2023, ο Β. Ζελένσκι ανακοίνωσε ευθέως την καθιέρωση «παραδόσεως ιφτάρ σε επίσημο επίπεδο», το 2024 χαρακτήρισε το ιφτάρ ως συνέχιση αυτής της παραδόσεως, ενώ το 2025 συμμετείχε εκ νέου σε επίσημα ιφτάρ με μουσουλμάνους στρατιωτικούς, εκπροσώπους του Μετζλίς και διπλωμάτες.
Στις 2 Μαρτίου 2026, ο Ζελένσκι επισκέφθηκε τέμενος στο Κίεβο, όπου συμμετείχε σε δείπνο ιφτάρ μαζί με τον Γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας και Άμυνας Ρ. Ουμέροφ, τον επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου Κ. Μπουντάνοφ, τον επικεφαλής της DESS Β. Ελένσκι, τον εξουσιοδοτημένο για τα ζητήματα των Τατάρων της Κριμαίας Μ. Τζεμιλέφ, καθώς και ιμάμηδες και πιστούς μουσουλμάνους.
Το 2026, το Υπουργείο Εξωτερικών της Ουκρανίας διοργάνωσε μάλιστα ιφτάρ στο κτίριο της Διπλωματικής Ακαδημίας. Στο σχετικό δελτίο Τύπου επισημαίνεται ιδιαιτέρως ότι οι εκδηλώσεις αυτές πραγματοποιούνται στο πλαίσιο πρωτοβουλίας του Προέδρου.
Ιδιαιτέρως αξιοσημείωτο είναι ότι οι κρατικές δομές δεν χρησιμοποιούν απλώς μία κοσμική γλώσσα σεβασμού προς τους πολίτες, τους πολιτισμούς και τις θρησκείες, αλλά προσφεύγουν ευθέως σε θρησκευτική ορολογία. Ενδεικτικώς, στο συγχαρητήριο μήνυμα της DESS για την έναρξη του Ραμαζανίου το 2026 αναφέρονται τα εξής: «Είναι περίοδος ιδιαιτέρας εγγύτητος προς τον Ύψιστο <…> η κοινή προσευχή καθίσταται πηγή δυνάμεως». Τούτο δεν συνιστά πλέον απλώς ένα τυπικό εορταστικό μήνυμα, αλλά υιοθέτηση από εκπροσώπους της εξουσίας των ίδιων των θρησκευτικών εννοιών της μουσουλμανικής κοινότητας.
Δεν υστερούν έναντι της ηγεσίας του ουκρανικού κράτους και οι εκπρόσωποι της λεγομένης «κρατοσυστατικής» Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας. Στις 10 Μαρτίου 2026, στο κεντρικό τέμενος της Πνευματικής Διοικήσεως των Μουσουλμάνων της Ουκρανίας «Ούμμα» πραγματοποιήθηκε επίσημο ιφτάρ, στο οποίο, πέραν αξιωματούχων της DESS και θρησκειολόγων προσκειμένων στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, παρέστη και ο «επίσκοπος» της δομής αυτής Εφραίμ Χομιάκ, συνοδευόμενος από ανώνυμο «ιερέα».
Στις 27 Μαρτίου, ήδη στην Οδησσό, ένας άλλος κληρικός της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας, ο Θεόδωρος Ορομπέτς, συμμετείχε επίσης σε ιφτάρ. Στην επίσημη ιστοσελίδα της δομής αναφερόταν ότι δεν επρόκειτο απλώς για ένα βραδινό γεύμα, αλλά για «χώρο διαθρησκειακού διαλόγου και διαεθνοτικής γνωριμίας».
Ορισμένοι μάλιστα «ιερείς» της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας έχουν επιδείξει τέτοιο βαθμό ταυτίσεως με τους μουσουλμάνους, ώστε επιτρέπουν στον εαυτό τους δηλώσεις όπως: «Με εμάς είναι ο Αλλάχ και η νίκη επί των απίστων μοσχοβιτών κατακτητών, τέκνων του σαϊτάν!»
Όλα αυτά προκαλούν εύλογη απορία, δεδομένου ότι, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του 2025, τα οποία παρουσίασε το κοινωνιολογικό «Κέντρο Ράζουμκοφ» – μάλλον ευνοϊκώς διακείμενο προς τις ουκρανικές αρχές – οι μουσουλμάνοι στην Ουκρανία ανέρχονται σε… 0,0%. Βεβαίως υπάρχουν, όμως ο αριθμός τους, κατά την εν λόγω έρευνα, κινείται εντός του ορίου στατιστικού σφάλματος.
Την ίδια στιγμή, έναντι της χριστιανικής πλειονότητος, οι αρχές επιδεικνύουν ψυχρότητα, περιφρόνηση και, ενίοτε, ακόμη και απροκάλυπτη πίεση. Ενδεικτικώς, ενώ ακούγονται πολυάριθμες ευχές προς τους μουσουλμάνους για το Ραμαζάνι, δεν παρατηρείται αντίστοιχη μέριμνα εκ μέρους των ουκρανικών αρχών για την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής των Ορθοδόξων. Γιατί συμβαίνει αυτό; Και τι ακριβώς επιχειρούν να επιδείξουν οι ελίτ με αυτή την επιδεικτική εγγύτητα προς το Ισλάμ;
Τι συμβαίνει στον κόσμο;
Και στον κόσμο παρατηρείται περίπου η ίδια εικόνα. Στις 10 Μαρτίου 2026, ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος διοργάνωσε ιφτάρ στην αυλή του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Στην εκδήλωση παρέστησαν ο Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στην Αλεξάνδρεια Ιωάννης Πυργάκης και ο Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητος Αλεξανδρείας Ανδρέας Βαφειάδης. Αυτοί εκπροσωπούσαν την ορθόδοξη πλευρά. Από την πλευρά των μουσουλμάνων συμμετείχαν εκπρόσωπος του Μεγάλου Σεΐχη του Πανεπιστημίου Αλ-Άζχαρ, δρ Ιμπραήμ Αλ-Τζαμάλ, καθώς και εργαζόμενοι και η διοίκηση της κατασκευαστικής εταιρείας Rowad, η οποία αναστηλώνει τον Καθεδρικό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Αλεξάνδρεια.
Την ίδια ημέρα, σε ιφτάρ στην Άγκυρα, το οποίο διοργάνωσε ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ρ. Ερντογάν, παρέστησαν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Εμμανουήλ (Αδαμάκης).
Μία εβδομάδα αργότερα, στις 17 Μαρτίου 2026, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος επισκέφθηκε ιφτάρ στο Ζωγράφειο Λύκειο της Κωνσταντινουπόλεως. Αξίζει να υπογραμμισθεί ότι το συγκεκριμένο ιφτάρ δεν διοργανώθηκε από μουσουλμάνους, αλλά από ένα εκ των αρχαιοτέρων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της ελληνικής ορθοδόξου κοινότητος της πόλεως.
Στις 20 Φεβρουαρίου 2026, η – κατά τα φαινόμενα ορθόδοξη – Βουλγαρία, διά της Αντιπροέδρου της Ιλιάνας Γιότοβα, διοργάνωσε ιφτάρ, στο οποίο παρέστη και ο Πατριάρχης Βουλγαρίας Δανιήλ.
Παρατηρούμε ότι η συμμετοχή στο παραδοσιακό για τους μουσουλμάνους δείπνο διακοπής της νηστείας (ιφτάρ), καθώς και τα συγχαρητήρια μηνύματα για το Ραμαζάνι, καθίστανται μέρος του σύγχρονου κρατικού πρωτοκόλλου. Οι αρχές των ΗΠΑ διοργανώνουν ιφτάρ στον Λευκό Οίκο και δημοσιεύουν ευχές προς τους μουσουλμάνους με αφορμή το Ραμαζάνι.
Στις 12 Μαρτίου, ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης διοργάνωσε ιφτάρ στο Δημαρχείο. Στο Λονδίνο, η δημοτική αρχή τιμά το Κουρμπάν Μπαϊράμ στην Πλατεία Τραφάλγκαρ.
Στη Γερμανία, το 2026, στην Κρατική Καγκελαρία της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, οι αρχές διοργάνωσαν ιφτάρ με τη συμμετοχή μουσουλμάνων, πολιτικών και εκπροσώπων χριστιανικών ομολογιών.
Ακόμη και η κυβέρνηση της Ιαπωνίας διοργανώνει ιφτάρ για διπλωμάτες από μουσουλμανικές χώρες.
Τι σημαίνουν όλα αυτά;
Εάν η συμμετοχή σε ιφτάρ και σε άλλες μουσουλμανικές εκδηλώσεις περιοριζόταν στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο και σε εκείνους τους ορθοδόξους ιεράρχες που διαβιούν σε μουσουλμανικές χώρες, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι πρόκειται για αναγκαστική πρακτική, προκειμένου να διατηρούνται καλές σχέσεις με τις τοπικές αρχές. Όπως όμως διαπιστώνεται, η τάση αυτή έχει παγκόσμιο χαρακτήρα.
Πώς μπορεί να ερμηνευθεί αυτή η επιδεικτική ευμένεια προς τους μουσουλμάνους εκ μέρους των ουκρανικών αρχών και των «ιεραρχών» της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας; Πώς εξηγείται η διοργάνωση μουσουλμανικού ιφτάρ εντός του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας; Και όμως, μόλις πριν από λίγα έτη, δεν παρατηρείτο τέτοια ένταση προσοχής προς τους μουσουλμάνους.
Μία από τις πιθανές ερμηνείες συνίσταται στο ότι στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες χώρες ο αριθμός των μουσουλμάνων αυξάνεται. Η μετανάστευση υποστηρικτών του Ισλάμ και η υψηλή γεννητικότητα στις οικογένειές τους αποτελούν δύο παράγοντες που, σε συνδυασμό, οδηγούν σε μεταβολή της δημογραφικής ισορροπίας εις βάρος των χριστιανών. Υφίσταται μάλιστα η άποψη ότι η Ευρώπη θα καταστεί αναπόφευκτα μουσουλμανική· πρόκειται απλώς για ζήτημα χρόνου.
Ενδεχομένως, οι ευρωπαίοι και αμερικανοί πολιτικοί, καθώς και θρησκευτικοί παράγοντες, συμμερίζονται την αντίληψη αυτή. Εάν συμβαίνει τούτο, τότε
οι προσπάθειές τους να καταστούν αρεστοί στους μουσουλμάνους μπορούν να ερμηνευθούν ως αναζήτηση εύνοιας εκ μέρους των δυνητικών «νικητών» στην υπόθεση της δημογραφίας.
Υπάρχει, όμως, και μία άλλη ερμηνεία. Η συμμετοχή σε ιφτάρ, οι επισκέψεις σε τεμένη, τα ιδιαίτερα συγχαρητήρια για το Ραμαζάνι και οι δηλώσεις περί του απαραδέκτου της ισλαμοφοβίας δεν αποτελούν παρά ένα νέο τελετουργικό πολιτικής ευπρέπειας. Οι αρχές, οι αξιωματούχοι και οι θρησκευτικοί ηγέτες δεν επιδεικνύουν τόσο εγγύτητα προς τους μουσουλμάνους, όσο προβάλλουν τη δική τους «ορθότητα»: ανεκτικότητα, εκσυγχρονισμό, ανοικτότητα, ανθρωπισμό, ικανότητα σεβασμού των μειονοτήτων. Πρόκειται για μία πολιτική των συμβόλων.
Μέχρι πρόσφατα, ένδειξη πολιτικής «ορθότητας» για έναν δυτικό πολιτικό, αξιωματούχο, εταιρεία ή μέσο ενημερώσεως αποτελούσαν οι εμφανείς φιλοφρονήσεις προς την ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα και η υποχρεωτική επίδειξη προσχωρήσεως στη σχετική ατζέντα. Σε μεγάλο βαθμό, ο ρόλος αυτός διατηρείται και σήμερα. Ωστόσο, στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε πολλές χώρες της Ευρώπης, τα τελευταία έτη καταγράφεται ενίσχυση των συντηρητικών τάσεων. Η συντηρητική ρητορική ενδυναμώνεται, ενώ πολιτικά κόμματα που την εκφράζουν συγκεντρώνουν ολοένα και περισσότερες ψήφους. Ενδεικτική είναι η εκλογική επικράτηση του Ντ. Τραμπ στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, με ατζέντα επικριτική προς τη ΛΟΑΤΚΙ θεματολογία.
Λαμβανομένων υπ’ όψιν των συγχρόνων τάσεων, το μουσουλμανικό ζήτημα καθίσταται ιδιαιτέρως πρόσφορο: συνδέεται ταυτοχρόνως με τα δικαιώματα των μειονοτήτων, με την πολυπολιτισμικότητα, με την εξωτερική πολιτική ανοικτότητα, καθώς και με την επιδίωξη προσεγγίσεως των χωρών του ισλαμικού κόσμου. Δεν πρέπει, επίσης, να υποτιμάται και το ενδιαφέρον για πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους, ιδίως στο πετρέλαιο που εξάγεται από μουσουλμανικές χώρες. Δι’ αυτούς τους λόγους, οι φιλοφρονήσεις προς τους μουσουλμάνους καθίστανται, ενώπιον των οφθαλμών μας, μέρος ενός νέου πολιτικού πρωτοκόλλου.
Πιθανές συνέπειες για την Ουκρανία
Για την Ουκρανία, το μουσουλμανικό ζήτημα ενδέχεται να έχει και μία ακόμη, ιδιαιτέρως αμφίσημη διάσταση. Εξαιτίας του πολέμου, η χώρα έχει απολέσει εκατομμύρια από τον ίδιο της τον πληθυσμό – κατ’ όνομα χριστιανικό. Πολιτικοί και οικονομολόγοι συζητούν ήδη ενεργά πόσα εκατομμύρια εργαζομένων μεταναστών θα χρειασθεί να εισαχθούν για την αποκατάσταση της οικονομίας.
Ως χώρες προελεύσεως των μεταναστών αυτών αναφέρονται κυρίως μουσουλμανικά κράτη. Και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στα κράτη αυτά η Ουκρανία ήδη παρακολουθείται με ενδιαφέρον. Μήπως, λοιπόν, προετοιμαζόμαστε για την υποδοχή νέων «φιλοξενουμένων»;
