Παιδιά ενός σχίσματος: γιατί οι δομές της ΥΠΕ ΚΠ είναι λογαριασμός που παρουσιάζεται στο Φανάρι
Οι «χειροτονίες» του Νικοδήμου, από την άποψη της φαναριώτικης λογικής, θα πρέπει να είναι «κανονικότερες» από τις χειροτονίες του Επιφανίου, και όχι το αντίθετο.
Όταν στη Ρουμανία, σε μια χώρα με αρχαία αυτοκέφαλη Εκκλησία, ξαφνικά εμφανίζεται «βικαριάτο» μιας δομής που δεν αναγνωρίζει καμία Τοπική Εκκλησία του κόσμου, είναι εύκολο να το αποκρούσεις και να πεις ότι είναι απλώς ένα τοπικό περιστατικό. Τι να πεις, μερικοί καθαιρεμένοι μοναχοί που έφυγαν στο σχίσμα. Και έτσι, δυστυχώς, πράττουν πολλοί – και στην Κύπρο, και στην Ελλάδα, και στην ίδια την Κωνσταντινούπολη. Αλλά μια τέτοια στάση απέναντι στα γεγονότα είναι επικίνδυνη. Γιατί η εμφάνιση της ΟΠΕ ΚΠ στην Κύπρο, στην Ελλάδα, την Τσεχία, τη Ρουμανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία δεν είναι τυχαία. Είναι σύμπτωμα μιας ασθένειας που το 2018–2019 ανακήρυξαν θεραπευμένη, χωρίς να την θεραπεύσουν. Αυτή η ασθένεια ονομάζεται απλά – σχίσμα.
Χάρτης επέκτασης
Ας διευκρινίσουμε αμέσως ότι δεν μιλάμε για τον εκλιπόντα Φιλάρετο Ντενισένκο, που απεβίωσε τον Μάρτιο του 2026 στο 98ο έτος της ζωής του. Μιλάμε για τον νέο αρχηγό του «Κιεβικού Πατριαρχείου» – τον Νικόδημο Κομπζάρ, πρώην «αρχιεπίσκοπο» Σουμ, τον οποίο μια μέρα μετά τον θάνατο του Φιλαρέτου μια ομάδα αρχιερέων της ΟΠΕ ΚΠ εξέλεξε «πατριάρχη».
Ακριβώς επί Νικοδήμου, και όχι επί Φιλαρέτου, το «Κιεβικό Πατριαρχείο» πέρασε από την άμυνα στην επίθεση, και πρωτίστως – εναντίον άλλων Τοπικών Εκκλησιών.
Από την ημέρα της εκλογής του (δηλαδή σε λίγους μήνες) ο Νικόδημος:
- Δέχθηκε ομάδα κοινοτήτων στο «Τσεχικό Βικαριάτο» και χειροτόνησε για την Τσεχία «επίσκοπο» (αναφέρονται κοινότητες της Πράγας, Τέπλιτσε, Μπίλινα, Μοστ, Ντούχτσοφ, Ντέτσιν, Χομούτοφ, Λιτομέρζιτσε και Ούστι-ναντ-Λάμπεμ).
- Δέχθηκε στη σύνθεση της ΟΠΕ ΚΠ κοινότητα στη Ρουμανία («Μονή όλων των Αγίων» στο χωριό Σαγάσα) με άμεση υπαγωγή σε αυτόν.
- Δέχθηκε στη σύνθεση της δομής του κοινότητα από την Ουγκάντα. Στην οργάνωση του Νικοδήμου προσχώρησε ο πρωτοπρεσβύτερος Χαράλαμπος Οτσένα μαζί με την ενορία του αγίου Ιωσήφ. Στο διάταγμα σημειώνεται ότι πλέον ο Ουγκανδός κληρικός και το ποίμνιό του θα βρίσκονται σε άμεση υπαγωγή στον αρχηγό του Κιεβικού Πατριαρχείου.
- Ίδρυσε με διατάγματα της 28ης Μαΐου 2026 «βικαριάτο» στην Κύπρο, δεχόμενος πρώην κληρικούς και μοναχούς που συνδέονται με τη μονή του οσίου Αββακούμ, και παρέχοντας στη νέα μονή σταυροπηγιακό καθεστώς.
- Δημιούργησε πατριαρχικά βικαριάτα στην Ιταλία και την Πορτογαλία, δίνοντας σε κάποιον Νικόλα Νούντσιο Ριμάουντο τον τίτλο του «αρχιεπισκόπου Μιλάνου».
- Δέχθηκε στη σύνθεση της ΟΠΕ ΚΠ κοινότητα του Κωνσταντινουπολιτικού Πατριαρχείου στην ισπανική πόλη Ντένια.
Ας επαναλάβουμε ότι όλα αυτά συνέβησαν κυριολεκτικά σε λίγες εβδομάδες. Ναι, κάθε ένα από αυτά τα επεισόδια μπορεί από μόνο του να αποδοθεί στο ότι στην ΟΠΕ ΚΠ έφυγαν κάποιοι περιθωριακοί που δεν έχουν καμία επιρροή στην πατρίδα τους. Αλλά, πρώτον, αυτό δεν είναι εντελώς έτσι (ειδικά στην κατάσταση με την Τσεχία και την Κύπρο), και δεύτερον, το πρόβλημα παραμένει ούτως ή άλλως, γιατί όλοι αυτοί οι περιθωριακοί, μαζί, χτίζουν ένα αρκετά σαφές σύστημα. Και αυτό το σύστημα λειτουργεί με έναν τύπο: όταν αυτή ή εκείνη η Τοπική Εκκλησία κάποιον απαγορεύει ή καθαιρεί, το «Κιεβικό Πατριαρχείο» αυτόν τον άνθρωπο τον δέχεται, τον διορίζει όπου χρειάζεται, αν χρειάζεται – τον χειροτονεί και ιδρύει γι' αυτόν δομή. Σήμερα είναι η Τσεχία ή η Ρουμανία. Αύριο – οποιαδήποτε χώρα του κόσμου όπου βρεθεί κάποιος αριθμός προβληματικών ή απλώς δυσαρεστημένων κληρικών. Και αν δεν βρεθούν – η ΟΠΕ ΚΠ θα στείλει τους δικούς της. Μπορεί κανείς να μην αμφιβάλλει.
Παρανόηση της ουσίας του προβλήματος
Παράλληλα, η ιεραρχία των Τοπικών Εκκλησιών, όπως φαίνεται, δεν αισθάνεται πλήρως την απειλή που προέρχεται από την ΟΠΕ ΚΠ. Και δεν την αισθάνεται όχι μόνο επειδή οι περισσότεροι από αυτούς δεν έχουν ακόμη χρειαστεί να έχουν να κάνουν με παράλληλες εκκλησιαστικές δομές στην κανονική τους επικράτεια, αλλά και επειδή δεν γνωρίζουν τι αντιπροσωπεύει το Κιεβικό Πατριαρχείο.
Για παράδειγμα, ο Κύπριος θεολόγος Θεόδωρος Κυριάκου, μιλώντας στην τηλεόραση, εξέφρασε ανησυχία για το ότι η ΟΠΕ ΚΠ δημιούργησε στην επικράτεια της Κυπριακής Εκκλησίας τη δική της δομή (μονή Αββακούμ και ενορία Αρχιστρατήγου Μιχαήλ).
Περιέγραψε ακριβώς τον μηχανισμό που χρησιμοποιήθηκε σε αυτή την περίπτωση: τα διατάγματα είναι γνήσια, η σφραγίδα και η υπογραφή του Νικοδήμου είναι αληθινές, δεν υπάρχουν διαψεύσεις από την πλευρά των δεχθέντων μοναχών, και η δομή υπάγεται πραγματικά στο Κίεβο. Σημείωσε επίσης σωστά ότι η Κυπριακή Εκκλησία θα πρέπει να πάρει απόφαση, και όχι να προσποιείται ότι «είναι καθαιρεμένοι και δεν μας αφορά».
Αλλά στον συλλογισμό του υπάρχουν δύο θεμελιώδη λάθη, και τα δύο δείχνουν ότι ακόμη και έξυπνοι Έλληνες θεολόγοι δεν έφτασαν στην ουσία του προβλήματος.
Πρώτο λάθος: «αυτό είναι ρωσική επιρροή»
Ο Κυριάκου προσπαθεί να εξηγήσει τα γεγονότα με υπαινιγμό στην «ανατολή της Ουκρανίας» και τη ρωσική επιρροή: δηλαδή, το «Κιεβικό Πατριαρχείο» αν και δεν αναγνωρίζεται, δρα εκεί όπου είναι ισχυρά τα ρωσικά αισθήματα (μάλλον επειδή ο Νικόδημος είναι από τα Σούμι;). Αυτή η ερμηνεία είναι πολιτικά βολική, αλλά θεολογικά και κανονικά κενή, και πραγματικά – απλώς παράλογη. Και όχι μόνο επειδή στην Ουκρανία δεν έμειναν περιοχές των οποίων ο πληθυσμός θα ήταν «προρωσικά» διακείμενος, αλλά και επειδή το Κιεβικό Πατριαρχείο είναι δομή που θεωρεί την ΡΟΕ κατακτητή της ουκρανικής ορθοδοξίας και στηρίζει τη νομιμότητά της στον αγώνα κατά της «μοσχοβίτικης εξάρτησης». Το να εξηγείς τη δραστηριότητά της με το «χέρι της Μόσχας» σημαίνει να μην καταλαβαίνεις εναντίον ποιου αυτό το σχέδιο δημιουργήθηκε και τι παραμένει μέχρι σήμερα. Η ΟΠΕ ΚΠ είναι αντίποδας της ΡΟΕ, και το να αποδίδεις την εμφάνισή της σε «προρωσικές δυνάμεις» είναι το ίδιο με το να εξηγείς την πυρκαγιά με τη δουλειά των πυροσβεστών.
Η ευκολία μιας τέτοιας εκδοχής είναι ότι αφαιρεί την ευθύνη από την πραγματική πηγή του προβλήματος.
Αν φταίνε οι «Ρώσοι» – σημαίνει ότι δεν φταίει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, δεν φταίει το ίδιο το μοντέλο που πρότεινε ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, όταν το ουκρανικό σχίσμα «θεραπεύτηκε» με διάταγμα και έκδοση εγγράφου ότι «ο ασθενής πλέον πρέπει να θεωρείται υγιής».
Γιατί φταίει ακριβώς αυτό το μοντέλο.
Δεύτερο λάθος: «Ο Ντουμένκο τον καθαίρεσε»
Ο Κυριάκου επαναλαμβάνει τη θέση που τώρα μεταδίδει και η ίδια η ΟΕΟ: ο Νικόδημος καθαιρέθηκε από το «σύνοδο» της ΟΕΟ, και επομένως δεν είναι κανένας «πατριάρχης». Τυπικά αυτό είναι έτσι. Αλλά εδώ κρύβεται η κύρια υποκατάσταση. Για να καθαιρέσεις κάποιον, πρέπει να έχεις πάνω του κάποια εξουσία. Και πάνω στην ΟΠΕ ΚΠ η ΟΕΟ δεν έχει αυτή την εξουσία – για απλό λόγο: ο Φιλάρετος σχεδόν αμέσως μετά τη δημιουργία της ΟΕΟ ακύρωσε την είσοδο της δομής του σε αυτή την οργάνωση. Μάλιστα, το δήλωνε αυτό πολλάκις και δημόσια.
Ήδη στις 20 Ιουνίου 2019 ο Φιλάρετος ανακοίνωσε την αποκατάσταση της ΟΠΕ ΚΠ. Ο «σύνοδός» του δήλωσε ευθέως τη μη αναγνώριση της Ενωτικής Συνόδου του 2018 και της απόφασης για δημιουργία της ΟΕΟ. Σε σχέση με αυτό ο Φιλάρετος εφιστούσε την προσοχή του αρχηγού της ΟΕΟ Επιφανίου Ντουμένκο ότι ο τελευταίος δεν έχει δικαίωμα να παίρνει αποφάσεις για κατάργηση της ΟΠΕ ΚΠ, «επειδή το Κιεβικό Πατριαρχείο και η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία Κιεβικού Πατριαρχείου δεν εισέρχονται στη σύνθεση της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας». «Είμαστε μεν μη αναγνωρισμένη αυτοκέφαλη Εκκλησία, αλλά ανεξάρτητη», – σημείωσε τότε ο Φιλάρετος.
Σύμφωνα με τον Ντενισένκο, ο Τόμος θέτει την ΟΕΟ σε εξάρτηση από την Κωνσταντινούπολη, ενώ το Κιεβικό Πατριαρχείο δεν έχει καμία σχέση με αυτή τη δομή. Ο Φιλάρετος υπογράμμιζε επανειλημμένα ότι η ΟΕΟ δεν είναι η Εκκλησία του, επειδή ο Ντουμένκο εξαρτάται εντελώς από την Κωνσταντινούπολη. Μια τέτοια θέση παρέμεινε στον Φιλάρετο αμετάβλητη μέχρι τον ίδιο τον θάνατο. Γι' αυτό και το σημερινό Κιεβικό Πατριαρχείο απαντά στον Ντουμένκο συνεπώς, στα πλαίσια της δικής του λογικής: οι αποφάσεις της ΟΕΟ για τον Νικόδημο είναι «κανονικά ανίσχυρες», επειδή η ΟΠΕ ΚΠ είναι ξεχωριστή δομή. Έτσι δήλωσε ευθέως, για παράδειγμα, ο «μητροπολίτης» Ιωάσαφ Σιμπάεφ.
Διπλό κριτήριο της ΟΕΟ: υπόθεση Μαρουτσάκ
Το πιο ενδιαφέρον σε αυτή την ιστορία είναι το πώς η ΟΕΟ χειρίζεται την κληρονομιά του Φιλαρέτου στην πράξη, και όχι στα λόγια.
Στα λόγια η ΟΕΟ ισχυρίζεται ότι οι «χειροτονίες» που τελέστηκαν στο όνομα της ΟΠΕ ΚΠ μετά τον Δεκέμβριο του 2018 (συμπεριλαμβανομένου και του σημερινού αρχηγού του Κιεβικού Πατριαρχείου) είναι ανίσχυρες, ενώ στην πράξη δεν εφάρμοσε απολύτως καμία επιτίμηση σε αυτόν που αυτές τις «χειροτονίες» πρωτοβούλησε και τέλεσε – τον Φιλάρετο Ντενισένκο. Όλα τα τελευταία χρόνια η ΟΕΟ ονόμαζε τον Φιλάρετο «επίτιμο πατριάρχη», και τον έθαψε ως «αγιώτατο».
Και εδώ το διπλό κριτήριο γίνεται φυσικά αισθητό. Στην κηδεία του Φιλαρέτου τον Μάρτιο του 2026 επιτράπηκε ο Αντρέας Μαρουτσάκ, τον οποίον η ΟΠΕ ΚΠ θεωρούσε «αρχιεπίσκοπο» και γραμματέα του «συνόδου» της. Και όχι απλώς επιτράπηκε, προσευχήθηκε με εκπροσώπους της ΟΕΟ σε αρχιερατικό ένδυμα, με ωμοφόριο.
Αλλά όλο το θέμα είναι ότι η ΟΕΟ δεν αναγνωρίζει τη «χειροτονία» του. Ήδη στις 22 Ιουνίου 2019 ο Μαρουτσάκ απαγορεύτηκε στην ιερουργία με διάταγμα του Επιφανίου στον βαθμό του αρχιμανδρίτη. Και μάλιστα ο «επισκοπικός» του βαθμός στην ΟΕΟ δεν αναγνωριζόταν καθόλου.
Και γι' αυτό προκύπτει ένα εξαιρετικά απλό ερώτημα: ποιος στεκόταν στο φέρετρο του Φιλαρέτου με ωμοφόριο δίπλα στον Ντουμένκο; Αν «αρχιερέας» (επειδή του επιτράπηκε να συμμετάσχει στην κηδεία ακριβώς ως «αρχιερέας») – τότε η ΟΕΟ ψεύδεται ότι δεν αναγνωρίζει τη «χειροτονία» του. Αν απαγορευμένος αρχιμανδρίτης σε επισκοπικό ένδυμα – τότε αυτή είναι εκείνη η «κανονική αταξία» στην οποία εκθέτουν εκπρόσωποι της ΟΕΟ το Κιεβικό Πατριαρχείο.
Με άλλα λόγια, η ΟΕΟ δεν μπορεί ταυτόχρονα να λέει ότι οι χειροτονίες του Φιλαρέτου μετά το 2018 είναι άκυρες, και παράλληλα να προσεύχεται με αυτούς που «χειροτόνησε», να τον μνημονεύει ως «πατριάρχη» και να τον θάβει με πατριαρχικές τιμές.
Είτε οι «χειροτονίες» του Φιλαρέτου κάτι σημαίνουν – και τότε σημαίνουν όλες, συμπεριλαμβανομένου του Νικοδήμου. Είτε δεν σημαίνουν – και τότε δεν σημαίνουν ούτε αυτές στις οποίες στηρίζεται η ίδια η ΟΕΟ.
Κύριο παράδοξο: ποιες χειροτονίες είναι «κανονικότερες»;
Εδώ φτάνουμε στο πιο δυσάρεστο για το Κωνσταντινουπολιτικό Πατριαρχείο ερώτημα – σε αυτό που οι Έλληνες θεολόγοι προσπαθούν να αποφύγουν.
Και η ΟΕΟ και η ΟΠΕ ΚΠ προήλθαν από την ίδια πηγή – από το σχέδιο του Φιλαρέτου Ντενισένκο. Είναι δύο κλάδοι του ίδιου δέντρου.
Ο Επιφάνιος Ντουμένκο έλαβε «επισκοπική χειροτονία» από τον Φιλάρετο ακόμη πριν το 2018, όταν ο Φιλάρετος βρισκόταν υπό αναθεματισμό και δεν αναγνωριζόταν από καμία Ορθόδοξη Εκκλησία (συμπεριλαμβανομένου του Οικουμενικού Πατριαρχείου) ως νόμιμος αρχιερέας. Ενώ ο Νικόδημος Κομπζάρ έλαβε επισκοπική χειροτονία στις 15 Δεκεμβρίου 2019, όταν ο Φιλάρετος ήταν ήδη «αποκαταστημένος» από την Κωνσταντινούπολη στον επισκοπικό βαθμό.
Τώρα ας συνδυάσουμε όλα τα γεγονότα. Σύμφωνα με τη λογική της ίδιας της Κωνσταντινούπολης, μετά τον Οκτώβριο του 2018 ο Φιλάρετος είναι νόμιμος αρχιερέας σε κοινωνία με την Εκκλησία. Αλλά αν αυτό είναι έτσι, τότε οι «χειροτονίες» του που τελέστηκαν μετά την αποκατάσταση στηρίζονται σε πιο στέρεο κανονικό θεμέλιο από τις «χειροτονίες» που τέλεσε ο ίδιος υπό αναθεματισμό.
Δηλαδή οι «χειροτονίες» του Νικοδήμου, από την άποψη της φαναριώτικης λογικής, θα έπρεπε να είναι «κανονικότερες» από τη χειροτονία του Επιφανίου, και όχι το αντίθετο. Για αυτό, παρεμπιπτόντως, μιλάει και ο ίδιος ο Νικόδημος, σύμφωνα με τον οποίο «το Κωνσταντινουπολιτικό Πατριαρχείο θεωρεί τις χειροτονίες της ΟΠΕ ΚΠ νόμιμες», ενώ οι χειροτονίες κληρικών της ΟΕΟ πριν το 2019 έγιναν δεκτές «κατ' οικονομίαν».
Έτσι, το Φανάρι βρέθηκε σε παγίδα της δικής του απόφασης. Για να νομιμοποιήσει την ΟΕΟ, χρειάστηκε να «θεραπεύσει» εκ των υστέρων όλες τις «χειροτονίες» του Φιλαρέτου στην περίοδο που βρισκόταν υπό αναθεματισμό. Αλλά, «θεραπεύοντας» την πηγή, δεν μπορεί τώρα να κηρύξει τους καρπούς της ίδιας πηγής άκυρους μόνο επειδή εμφανίστηκαν αργότερα και αποδείχθηκαν άβολοι. Δεν μπορεί κανείς να αναγνωρίσει τη ρίζα και να αρνηθεί τους κλάδους που φύτρωσαν από αυτή αφού η ρίζα κηρύχθηκε υγιής.
Το σχίσμα δεν θεραπεύεται με διάταγμα
Εδώ φτάσαμε στην ουσία. Η ρίζα της σημερινής κατάστασης δεν είναι στη Ρωσία και όχι στα Σούμι. Είναι στο φθινόπωρο του 2018, όταν το Κωνσταντινουπολιτικό Πατριαρχείο, εξετάζοντας τις εφέσεις του Φιλαρέτου και του Μακαρίου Μαλέτιτς, τους κήρυξε και τους οπαδούς τους αποκαταστημένους στο ιεραρχικό αξίωμα και επιστρεφόμενους στην εκκλησιαστική κοινωνία. Αυτό έγινε η βάση για τη δημιουργία της ΟΕΟ και την παράδοση του Τόμου.
Αλλά το σχίσμα δεν είναι νομική τυπικότητα που μπορεί να ενεργοποιηθεί και να απενεργοποιηθεί με πράξη από γραφείο. Το σχίσμα είναι π
