Κόκκινος τρόμος στην Ουκρανία: πώς οι μπολσεβίκοι λήστευαν και βεβήλωναν τους ναούς
Πίσω από τα ξηρά πρωτόκολλα της Επαρχιακής ΤσεΚά για τον «παλιοσίδερο από ασήμι» κρύβεται ένα σύστημα συνειδητής βλασφημίας. Ας μελετήσουμε το ντοκιμαντέρ χρονικό των ετών 1919–1922.
Το λοστός εισέρχεται κάτω από το επίχρυσο εικόνισμα της εικόνας: το ασήμι λυγίζει κάτω από το μοχλό, σαν φύλλο αλουμινίου. Τη ξύλινη σανίδα με την εικόνα την πετούν στο πάτωμα ή στη φωτιά — το ξύλο δεν θα μπει στην καταγραφή. Το ποτήριο το πλατύνουν με χτύπημα σφυριού: έτσι θα καταλάβει λιγότερο χώρο στο ξύλινο κιβώτιο. Στο πρωτόκολλο της κατάσχεσης όλα αυτά θα καταγραφούν ως «παλιοσίδερα ασημιού» με αναφορά του βάρους σε λίβρες.
Έτσι έμοιαζε η μηχανική της κατάσχεσης των εκκλησιαστικών θησαυρών στη σοβιετική Ουκρανία, και όχι μόνο - σε όλη τη Σοβιετική Ένωση. Αλλά να εξηγήσει κανείς το συμβαίνον μόνο με την οικονομία είναι αδύνατον.
Η οδηγία του Λένιν του 1922 και η βλασφημία ως μέθοδος εκφοβισμού
Αν το κράτος χρειαζόταν μόνο το ασήμι — μπορούσε απλώς να το κατασχέσει, να δώσει απόδειξη και να φύγει. Δεν το έκαναν έτσι. Από τα ευχαριστιακά κύπελλα έπιναν τσίπουρο κατευθείαν στο ιερό. Στην αγία τράπεζα έκοβαν μεζέδες. Στα τέμπλα πυροβολούσαν — όχι για να είναι πιο εύκολο να αφαιρέσουν τα επιχρυσώματα, αλλά ακριβώς για να τρυπήσουν τις εικόνες. Με λόγχη έβγαζαν τα μάτια στις εικόνες του Σωτήρα και της Θεοτόκου.
Αυτό καταγράφεται στα υλικά της Ειδικής Ερευνητικής Επιτροπής για τη διερεύνηση των εγκλημάτων των μπολσεβίκων του 1919. Η επιτροπή εργαζόταν επί τόπου, ανέκρινε μάρτυρες, συνέταξε πρακτικά. Οι καταθέσεις επαναλαμβάνουν τις ίδιες λεπτομέρειες με διαφορετικούς εκτελεστές σε διαφορετικές επαρχίες.
Δεν ήταν αυτοσχεδιασμός μεμονωμένων στρατιωτών, αλλά καθιερωμένο σύστημα, που είχε νόημα, αλλά όχι οικονομικό. Η δημόσια βλασφημία με την επακόλουθη ορατή απουσία ουράνιας τιμωρίας έκανε ακριβώς αυτό για το οποίο προοριζόταν: παρέλυε τους χωρικούς. Αν γι' αυτό δεν σκοτώνει κεραυνός — ο ουρανός είναι άδειος, δεν υπάρχει Θεός. Αν δεν υπάρχει — αυτοί που στέκονται μπροστά σας με τυφέκιο, είναι η μόνη πραγματική εξουσία.
Οι σφαίρες στις εικόνες ήταν επιχείρημα σε θεολογική διαμάχη. Το πιο φθηνό από τα δυνατά.
Ότι αυτή ήταν κρατική πολιτική, και όχι στρατιωτικός βανδαλισμός, μαρτυρεί έγγραφο που αποχαρακτηρίστηκε το 1990. Στις 19 Μαρτίου 1922 ο Λένιν έστειλε μυστική επιστολή στα μέλη του Πολιτμπιρό: «Όσο μεγαλύτερος αριθμός εκπροσώπων του αντιδραστικού κλήρου και της αντιδραστικής αστικής τάξης καταφέρουμε να εκτελέσουμε με αυτή την αφορμή, τόσο το καλύτερο. Πρέπει ακριβώς τώρα να διδάξουμε αυτό το κοινό έτσι, ώστε για μερικές δεκαετίες να μη τολμούν καν να σκέφτονται καμία αντίσταση».
Η επιστολή χρονολογείται από το 1922. Αλλά η πρακτική, την οποία επικύρωνε, είχε διαμορφωθεί ακόμη νωρίτερα.
Η εκτέλεση 17 μοναχών της Μονής Μγαρ: δολοφονία χωρίς δίκη
Στις 5 Αυγούστου 1919, παραμονή της εορτής της Μεταμορφώσεως, περίπου στις τέσσερις το απόγευμα — ακριβώς πριν την έναρξη του εσπερινού — στην αυλή της Μονής του Σωτήρος Μεταμορφώσεως Μγαρ κοντά στα Λούμπνι εισήλθε φαέτον με μερικούς μπολσεβίκους. Στους μοναχούς διέταξαν να συγκεντρωθούν δήθεν για απογραφή.
Όταν ήρθε ο ηγούμενος Αμβρόσιος με είκοσι τέσσερις μοναχούς, τους ανακήρυξαν συλληφθέντες. Η κατηγορία ήταν: βοήθεια στους λευκοφρουρούς κατά τη διάβαση του Σούλα. Τον ηγούμενο τον πήγαν στο γραφείο του επιτρόπου Μπακάι. Έμεινε εκεί πάνω από μία ώρα. Βγήκε πολύ λυπημένος, μιλούσε σιγά με τον πατέρα κλειδούχο.
Περίπου τα μεσάνυχτα όλους τους οδήγησαν στο σταθμό. Τους κράτησαν εκεί δύο ώρες. Μετά — τους οδήγησαν όλους γρήγορα στο δρόμο του Πιριάτιν.
Στο σκοτάδι ακούστηκε η φωνή ενός λείου ξυρισμένου ανθρώπου περίπου είκοσι πέντε ετών με γκρι στολή. Αυτός ήταν ο επίτροπος Μπακάι. Διέταξε να χωρίσουν τους μοναχούς σε τρεις ομάδες. Στην πρώτη βρέθηκε ο ηγούμενος Αμβρόσιος. Άρχισε να παρακαλεί τον επίτροπο να φείσει την αδελφότητα. Ο Μπακάι πλησίασε κοντά και είπε μέσα από τα δόντια: «Αρκετά σας το να παραπλανάτε τον κόσμο» — και τον πυροβόλησε από κοντά με περίστροφο. Ο ηγούμενος έπεσε. Με την εντολή «Εκτελεστικό απόσπασμα, στη θέση» — οι στρατιώτες έδωσαν ομαδική πυροβολία.
Εκτελέστηκαν: ο ηγούμενος Αμβρόσιος, οι ιερομόναχοι Αρκάδιος, Ιωαννίκιος, Ιωνάς, Ιωσήφ, Νικάνωρ, Αθανάσιος, Θεοφάνης, Σεραπίων, Νικόστρατος, ο ιεροδιάκονος Ιουλιανός, οι μοναχοί Ιωαννίκιος, Γερμανός, Ναζάριος, Παρθένιος, Πατάπιος, Δωριμέδων.
Δεκαεπτά ονόματα. Οι περισσότεροι — πάνω από εξήντα ετών. Η δολοφονία συνέβη στο σκοτάδι, στο χείλος του δρόμου.
Στα σοβιετικά αρχεία δεν υπάρχει ούτε μία απόφαση στρατοδικείου για αυτή την υπόθεση. Δεν υπάρχει απόφαση για εκτέλεση. Δεν υπάρχει καν πράξη σύλληψης. Άγνωστο ποιος έδωσε την τελική εντολή — ο Μπακάι ενεργούσε κατ' άμεση εντολή άνωθεν ή κατά δική του πρωτοβουλία;
Η ερευνητική επιτροπή του Ντενίκιν πραγματοποίησε εκταφή το φθινόπωρο του 1919. Στα σώματα ανακαλύφθηκαν όχι μόνο τραύματα από σφαίρες, αλλά και ίχνη λογχών και κοντακίων. Ο επίσκοπος Πολτάβας Αλέξιος αρνήθηκε να επιτρέψει ιατρική νεκροψία: «Δεν βρίσκω δυνατό να ενοχλήσω τη σκόνη των μαρτύρων», - δήλωσε συντόμως.
Το 2008 η Σύνοδος της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας κατέταξε όλους τους δεκαεπτά παθόντες στον αριθμό των αγίων.
Ποτήρια ως παλιοσίδερα ασημιού: πώς η ГубЧК τηρούσε λογαριασμό των λεηλατημένων ιερών κειμηλίων
Παράλληλα με την άμεση βία προχωρούσε η γραφειοκρατική εργασία. Κατά την κατάσχεση εκκλησιαστικής περιουσίας τα ποτήρια και τα αρτοφόρια καταγράφονταν στα επίσημα πρωτόκολλα της ГубЧК ως «παλιοσίδερα ασημιού» και «κίτρινο μέταλλο» — με ακριβές βάρος σε λίβρες. Οι πολύτιμοι λίθοι, που ξεσκαλίζονταν από τα Ευαγγέλια και τις μίτρες, ρίχνονταν σε καμβάδινους σάκους υπό την καταγραφή «λίθοι λευκοί» ή «γυαλί χρωματιστό». Οι εικόνες χωρίς επιχρυσώματα πήγαιναν στη στήλη «μονάδες λατρείας». Όπως βλέπουμε, ο χρόνος περνά - αλλά οι μέθοδοι και οι μεθοδολογίες πάλης κατά της Εκκλησίας παραμένουν αμετάβλητες.
Το ποτήριο — σκεύος, στο οποίο κατά τη διδασκαλία της Εκκλησίας βρίσκεται το Αίμα του Χριστού, — μετατρεπόταν σε «κίτρινο μέταλλο» τη στιγμή της καταχώρησης στη λίστα.
Η μετονομασία ήταν οντολογική πράξη: το αντικείμενο στερούνταν τη φύση του στο χαρτί νωρίτερα, παρά προλάβαιναν να το καταστρέψουν.
Η ταχύτητα επίσης ήταν μέρος της μεθόδου. Η πολυαιώνια λειτουργική ζωή μετατρεπόταν σε ξηρούς αριθμούς πολύ γρήγορα — και αυτό επίσης έπρεπε να εργάζεται για τον ίδιο σκοπό: να αποδείξει ότι πίσω από αυτά τα αντικείμενα δεν στέκεται τίποτα. Ότι ο Θεός σιωπά. Ότι ο κεραυνός δεν θα χτυπήσει.
Δεν χτύπησε, αλλά η καταπιεστική μηχανή της αυτοκρατορίας, επιβιώνοντας μερικές γενιές διωκτών, καταστράφηκε. Όλο το κλεμμένο από αυτούς ασήμι ζυγίστηκε, το πρωτόκολλο υπογράφηκε, οι εκτελεστές είναι γνωστοί. Η ουράνια απόφαση δεν ακυρώθηκε.
