Υπόκλιση προς το Φανάρι; Γιατί η ΚΘΑ συνεχάρη τον έξαρχο του Κωνσταντινουπόλεως
Αντιπροσωπεία της Θεολογικής Ακαδημίας του Κιέβου συνεχάρη τον έξαρχο του Φαναρίου, ο οποίος σιωπά για τους διωγμούς κατά της UOC. Ποιος εξουσιοδότησε αυτή την ενέργεια και γιατί δεν την εκτίμησαν ούτε καν οι υποστηρικτές της PCU;
Στις 20 Σεπτεμβρίου στον ναό του Αγίου Ανδρέα στο Κίεβο, τον οποίο από το 2019 κατέχει η σταυροπηγία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, εορτάστηκε η 50ή επέτειος από τη γέννηση του επισκόπου Κομάνων Μιχαήλ (Ανίστσενκο), Έξαρχου του Πατριάρχη Βαρθολομαίου στην Ουκρανία.
Της Θείας Λειτουργίας προέστη ο ίδιος ο εορτάζων συλλειτουργώντας με τον «μητροπολίτη» της ΠΕΟ Μιχαήλ Ζινκέβιτς, ενώ τους ύμνους απέδωσαν οι χορωδίες της Ακαδημίας της Βολυνίας της ΠΕΟ και του Σεμιναρίου των Τριών Ιεραρχών της ΟΕΚΕ. Την αντιπροσωπεία των ελληνοκαθολικών επικεφαλής ήταν ο Ιγκόρ Σαμπάν, ενώ μεταξύ των καλεσμένων η υπηρεσία τύπου της σταυροπηγίας αναφέρει «καθηγητές και φοιτητές της Θεολογικής Ακαδημίας και Σχολής του Κιέβου της ΟΕΚΟ». Στο φωτορεπορτάζ δημοσιεύθηκε φωτογραφία του επισκόπου Μιχαήλ με τρεις εκπροσώπους της ΘΑΣΚ με καλυμμαύχια.
Ο ίδιος ο έξαρχος, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της υπηρεσίας τύπου, «σημείωσε τη σημασία της συνεργασίας και της επικοινωνίας μεταξύ των χριστιανών και της κοινής διακονίας προς τους ανθρώπους, μεταξύ άλλων και μεταξύ Εκκλησιών που δεν έχουν ευχαριστιακή κοινωνία μεταξύ τους».
Τι μπορεί να σημαίνει όλο αυτό;
Όχι απλός παρατηρητής
Ο επίσκοπος Μιχαήλ δεν είναι άνθρωπος που παρακολουθεί το ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα από απόσταση. Εκπροσωπεί στο Κίεβο ακριβώς τη δομή που δημιούργησε την ΟΕΚΟ και, σύμφωνα με το Τόμο, διατήρησε την εξουσία επ' αυτής. Ο πρύτανης της ΘΑΣΚ αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος (Στόιτσεφ) ήδη το 2020 το διατύπωσε αυτό με μεγαλύτερη σαφήνεια από πολλούς άλλους: «Η ΟΕΚΟ, αν και ονομάζεται αυτοκέφαλη, ωστόσο ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως διατήρησε αρκετούς μοχλούς επιρροής στην εσωτερική ζωή της ΟΕΚΟ». Ωστόσο, στη διάρκεια επτά ετών κανένας από αυτούς τους μοχλούς δεν χρησιμοποιήθηκε για να σταματήσουν οι καταλήψεις ναών, οι ξυλοδαρμοί πιστών ή η δικαστική διάλυση επισκοπών της ΟΕΚΟ.
Ο έξαρχος ζει στο Κίεβο, παρακολουθεί τις ειδήσεις και είναι ενήμερος για όλα όσα συμβαίνουν με την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία. Όμως όταν τον ρωτούν για τις ενέργειες της εξουσίας εναντίον της ΟΕΚΟ, απαντά ότι δεν θα σχολιάσει, «καθώς το κράτος, ως μονοπωλιστής σε αυτό το ζήτημα, διαθέτει σίγουρα πιο λεπτομερή πληροφόρηση». Την ίδια στιγμή, ένας ιερέας του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως κάλεσε δημόσια τον έξαρχο να αντιδράσει στους διωγμούς εναντίον της ΟΕΚΟ, όμως αυτός δεν απάντησε.
Αντιθέτως, στις εκτιμήσεις για την ίδια την ΟΕΚΟ ο επίσκοπος Μιχαήλ δεν είναι τόσο επιφυλακτικός. Σε συνέντευξη στην πλατφόρμα «Dialog.tut» δήλωσε ότι για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης η ΟΕΚΟ πρέπει να διορθώσει «την απουσία επίσημης εκκλησιαστικής καταδίκης της συνειδητής συνεργασίας ορισμένων εκπροσώπων του κλήρου, οι οποίοι υποστήριξαν ή συνεργάστηκαν με τον επιδρομέα», καθώς και «την δικαιοδοτική εξάρτηση» (από τη ΡΟΕ) και ότι «πρέπει να αποδεχτούμε την πραγματικότητα: στην Ουκρανία υπάρχει τοπική Ορθόδοξη Εκκλησία».
Σε άλλη συνέντευξη είπε ότι «όλοι πρέπει να συμβιβαστούν με την πραγματικότητα». Δηλαδή, ο έξαρχος έχει μια θέση, και μάλιστα αρκετά ξεκάθαρη: η μόνη κανονική Εκκλησία στη χώρα είναι η ΠΕΟ, ενώ η ΟΕΟ πρέπει να μετανοήσει για τη «συνεργασία» της και να αναγνωρίσει την εξουσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως πάνω της. Ωστόσο, όταν πρόκειται για τα βάσανα εκείνων στους οποίους αυτή η «πραγματικότητα» επιβάλλεται με λοστό και ρόπαλο, ο έξαρχος για κάποιο λόγο σιωπά.
Όταν χρειάζεται, ο έξαρχος ξέρει να μιλά
Θα ήταν όμως άδικο να παρουσιάζεται ο επίσκοπος Μιχαήλ ως άνθρωπος που κατ' αρχήν κρατά απόσταση από κάθε «κοσμική υπόθεση». Για παράδειγμα, στις 18 Νοεμβρίου 2025 ήρθε αυτοπροσώπως στο Ανώτατο Δικαστήριο κατά της Διαφθοράς για να εγγυηθεί προσωπικά για τον πρώην αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Αλεξέι Τσερνίσοφ, εμπλεκόμενο στην υπόθεση κατάχρησης κονδυλίων στην «Ενεργοατόμ».
Ας τονίσουμε: ο ιεράρχης ήρθε για να υπερασπιστεί έναν άνθρωπο που είναι ύποπτος για κατάχρηση τεράστιων χρηματικών ποσών, ενώ ο Τσερνίσοφ δεν είναι ενορίτης του ναού του Αγίου Ανδρέου ούτε ανήκει στα πνευματικά τέκνα του επισκόπου. Μόλις που γνωρίζονται. Όπως διηγήθηκε ο έξαρχος, αποφάσισε να εγγυηθεί για τον Τσερνίσοφ επειδή «τον γνωρίζει ως καλό άνθρωπο». Παράλληλα, ούτε μία δίκη του μητροπολίτη Αρσενίου, ηγουμένου της Λαύρας του Σβιατογκόρσκ, ούτε μία συνεδρίαση για την υπόθεση του μητροπολίτη Παύλου και ούτω καθεξής δεν τίμησε ο έξαρχος με την παρουσία του.
Επίσης δεν είπε ούτε λέξη όταν στις 23 Αυγούστου 2026, στην ίδια Λαύρα του Σβιατογκόρσκ δολοφονήθηκε ο μοναχός Βαρσανούφιος, – ενώ σε αυτή τη δολοφονία αντέδρασαν ιεράρχες των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων, Αντιοχείας, της Εκκλησίας της Πολωνίας, της Τσεχίας και Σλοβακίας, ακόμη και καθολικοί καρδινάλιοι. Σιωπά ο έξαρχος και για την αναγκαστική επιστράτευση του κλήρου της ΟΕΟ, παρόλο που ιερείς σκοτώνονται και εξαφανίζονται στο μέτωπο. Μάλιστα, στο μέτωπο στρατολογούνται αποκλειστικά ιερείς της ΟΕΟ – οι μόνοι από όλες τις ομολογίες της Ουκρανίας. Ένας άνθρωπος με θεολογική μόρφωση (και ο έξαρχος έχει εξαιρετική) καταλαβαίνει πολύ καλά πώς ονομάζεται όλο αυτό – αλλά και πάλι σιωπά.
Τα έγγραφα του Άμστερνταμ και το εξαρχάτο
Υπάρχει και μια πιο σοβαρή περίσταση. Τον Αύγουστο του 2024 ο δικηγόρος της ΟΕΟ Ρόμπερτ Άμστερνταμ δημοσίευσε επιστολή προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στην οποία παρέθεσε το περιεχόμενο εσωτερικών εγγράφων της ουκρανικής εξουσίας που περιήλθαν στην κατοχή του. Σύμφωνα με αυτά, μετά την ψήφιση του νόμου για την απαγόρευση της ΟΕΟ σχεδιαζόταν να δημιουργηθεί στην Ουκρανία ένα νέο εξαρχάτο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο θα «απορροφούσε» την ΟΕΟ, ως πρώτο βήμα προς τη συγχώνευσή της με την ΠΕΟ. Ανάμεσα στα προβλεπόμενα μέτρα ήταν η διαμόρφωση «τοξικής αντίληψης» για την ίδια την ιδιότητα του μέλους της ΟΕΟ, κυρώσεις κατά των χορηγών και ιεραρχών της, επανεξέταση όλων των μισθωτηρίων συμβάσεων με την ΟΕΟ με σκοπό την καταγγελία τους.
Με άλλα λόγια, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως σε αυτά τα σχέδια δεν λειτουργεί ως μεσολαβητής, αλλά ως ωφελούμενος. Και ο εκπρόσωπός του στο Κίεβο, ο οποίος ήδη ηγείται του υφιστάμενου Εξαρχάτου του Φαναρίου, είναι ενδιαφερόμενο πρόσωπο με την πιο άμεση έννοια. Σύμφωνα με τις πληροφορίες των πηγών μας, τις οποίες δεν μπορούμε προς το παρόν να κατονομάσουμε, ο επίσκοπος Μιχαήλ συμβούλευε το Γραφείο του Προέδρου κατά την προετοιμασία της αντιεκκλησιαστικής νομοθεσίας και συμμετείχε στην κατάρτιση καταλόγων ιεραρχών της ΟΕΟ, εναντίον των οποίων αργότερα επιβλήθηκαν κυρώσεις. Κάποιος θα πει ότι πρόκειται απλώς για φήμες, αλλά το πρόβλημα είναι ότι πάρα πολλά στοιχεία στη δημόσια συμπεριφορά του εξάρχου συνάδουν με αυτές.
Σε αυτόν ακριβώς τον άνθρωπο ήρθαν στις 20 Σεπτεμβρίου με χαιρετισμό και λουλούδια εκπρόσωποι της κύριας θεολογικής σχολής της ΟΕΟ.
Ποιος εξουσιοδότησε την ακαδημία;
Εδώ προκύπτει ένα ερώτημα, που δεν αφορά πλέον τον έξαρχο, αλλά τους δικούς μας «ακαδημαϊκούς». Το Καταστατικό περί διοικήσεως της ΟΕΟ ορίζει ότι τα θεολογικά εκπαιδευτικά ιδρύματα «βρίσκονται υπό την εποπτεία του Μητροπολίτου Κιέβου και πάσης Ουκρανίας, η οποία ασκείται μέσω της Εκπαιδευτικής Επιτροπής στην Ιερά Σύνοδο» (τμήμα X, παρ. 2). Ακριβώς ο Προκαθήμενος «φέρει την ευθύνη για τις διορθόδοξες, διαχριστιανικές και διαθρησκειακές σχέσεις» (τμήμα V, παρ. 10), ενώ η Σύνοδος δίνει «αξιολόγηση των σημαντικότερων γεγονότων στον τομέα των διεκκλησιαστικών, διομολογιακών και διαθρησκειακών σχέσεων» (τμήμα IV, παρ. 7).
Η Σύνοδος των Επισκόπων της ΟΕΟ στις 13 Νοεμβρίου 2018 αποφάσισε ότι οι αποφάσεις του Φαναρίου για την Ουκρανία «είναι άκυρες και δεν έχουν καμία κανονική ισχύ», ενώ το ίδιο το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, αναγνωρίζοντας τους σχισματικούς, «ακολούθησε την οδό του σχίσματος». Ο Μακαριώτατος Ονούφριος δεν μνημονεύει τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Η ευχαριστιακή κοινωνία μεταξύ της ΟΕΟ και της Κωνσταντινουπόλεως έχει διακοπεί.
Υπό αυτές τις συνθήκες
ο χαιρετισμός του εξάρχου του Φαναρίου από αντιπροσωπεία της θεολογικής σχολής δεν αποτελεί απλή κοινωνική ευγένεια, αλλά διεκκλησιαστική πράξη. Ποιος την ενέκρινε; Η Εκπαιδευτική Επιτροπή; Η Σύνοδος; Ο Προκαθήμενος; Αν κανείς, τότε η ακαδημία ενήργησε πάνω από το κεφάλι της δικής της εκκλησιαστικής ηγεσίας, και αυτό είναι ξεχωριστό θέμα προς συζήτηση. Αν υπήρξε έγκριση, τότε οι πιστοί της ΟΕΟ έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν τι νόημα δόθηκε σε αυτήν.
Υπάρχει και μια τρίτη εκδοχή, η οποία, δυστυχώς, είναι η πιο πιθανή. Στους εκκλησιαστικούς κύκλους μιλούν εδώ και καιρό για μια ομάδα ιεραρχών που θεωρούν το Εξαρχάτο της Κωνσταντινουπόλεως αποδεκτό «τρίτο δρόμο» – ώστε ούτε να ενταχθούν στην ΟΕΚ, αλλά και να προστατευθούν από το κράτος. Σε αυτήν την ομάδα η φήμη κατατάσσει και τον πρύτανη της Θεολογικής Ακαδημίας και Σχολής Κιέβου. Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει τίποτα. Όμως η ακαδημία είναι ο χώρος όπου οι απόψεις του πρύτανη αναπόφευκτα γίνονται η γραμμή του ιδρύματος, και ο χαιρετισμός προς τον έξαρχο μοιάζει με ένα προσεκτικό σήμα προς το Φανάρι: είμαστε ανοιχτοί, δεν είμαστε σαν «όλους τους υπόλοιπους».
Η ουκρανική εκκλησιαστική ιστορία γνωρίζει πώς καταλήγουν τέτοια σήματα. Ο μητροπολίτης Αλέξανδρος (Ντραμπίνκο), ενώ ήταν ακόμη αρχιερέας της UPC, τον Φεβρουάριο του 2015 παρευρέθηκε επιδεικτικά για να αποχαιρετήσει τον προκαθήμενο της UAOC μητροπολίτη Μεθόδιο – γι' αυτό ενημέρωσε με ευχαρίστηση το ίδιο εκείνο site της εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα. Την ημέρα μνήμης της μεγαλομάρτυρος Βαρβάρας εισερχόταν στον καθεδρικό ναό του Βλαδιμήρου του Πατριαρχείου Κιέβου για να προσκυνήσει τα λείψανά της, πέφτοντας κάθε φορά αμετάβλητα στους φακούς των φωτογραφικών μηχανών. Τότε αυτό παρουσιαζόταν ακριβώς έτσι ως ανοιχτότητα και επιδίωξη διαλόγου, ενώ οι πιστοί της UPC βίωναν πειρασμό. Τον Δεκέμβριο του 2018 ο μητροπολίτης Αλέξανδρος βρέθηκε στην «ενωτική σύνοδο», και αργότερα πέρασε στην OCU. Δηλαδή προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: μήπως προετοιμαζόταν το προγεφύρωμα εκ των προτέρων;
Πώς άλλαζε η φωνή του πρύτανη
Σε καμία περίπτωση δεν υποψιαζόμαστε κάποιον για «προετοιμασία προγεφυρώματος» για μετάβαση στο Εξαρχάτο. Πολύ περισσότερο που ο αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος υπήρξε κάποτε ο πλέον αυστηρός και ο πλέον καταρτισμένος επικριτής του Φαναρίου σε ολόκληρη την UPC.
Τον Δεκέμβριο του 2020, σε μία από τις συνεντεύξεις του, μιλούσε για την Κωνσταντινούπολη με τρόπο που σήμερα δεν μιλάει κανείς από τους επισκόπους μας: «Ας θυμηθούμε για άλλη μια φορά – η Κωνσταντινούπολη δεν υπάρχει. Υπάρχει η Ιστανμπούλ. Οι Έλληνες μυθοποίησαν την Κωνσταντινούπολη, μετατρέποντάς την σε μια Κιτέζ-γκραντ κατά τον ελληνικό τρόπο».
Τη νομιμοποίηση του σχίσματος την ονόμασε «έγκλημα ηθικού και κανονικού χαρακτήρα», ενώ για τον ίδιο τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο είπε: «Μια τέτοια ριζική αλλαγή στην άποψη του Πατριάρχη Βαρθολομαίου για τους Ουκρανούς σχισματικούς μαρτυρεί, δυστυχώς, μόνο για την ανειλικρίνειά του και την υποκρισία του. Έτσι, για να δικαιολογήσει τις αξιώσεις του για ειδικές αρμοδιότητες στην παγκόσμια Ορθοδοξία, ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει κανένα μέσο και καμία θεωρία». Εκεί επίσης βρίσκεται και το συμπέρασμα με το οποίο ξεκινούσε αυτό το άρθρο: «Ο Οικουμενικός Πατριάρχης διατήρησε για τον εαυτό του αρκετούς μοχλούς επιρροής στην εσωτερική ζωή της OCU».
Τον Μάιο του 2021, ήδη σε συνέντευξη στο site της Σερβικής Εκκλησίας, ο πρύτανης ονόμασε τις ενέργειες του Φαναρίου «πρωτοφανές παράδειγμα παραβίασης κανονικών κανόνων και ηθικών κανόνων», δήλωσε ότι «οι εκπρόσωποι του Φαναρίου καθοδηγούνταν από τις προσωπικές τους, φιλόδοξες επιθυμίες», και χρησιμοποίησε ευθέως τον όρο «ανατολικός παπισμός»: «κάθε επίσκοπος που θεωρεί ότι έχει κάποιες έκτακτες αρμοδιότητες, δυνατότητες και θέση, και αναζητά θεολογικές δικαιολογίες για μια τέτοια άποψή του, αναπόφευκτα μπαίνει στον δρόμο του παπισμού».
Τον Νοέμβριο του 2021, σε εισήγησή του σε συνέδριο στην Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου, συνέδεσε τις καταλήψεις ναών απευθείας με το Φανάρι: «Η επέμβαση του πατριάρχη Βαρθολομαίου στις ουκρανικές εκκλησιαστικές υποθέσεις διατάραξε την ήδη εύθραυστη ομολογιακή ισορροπία στην Ουκρανία και προκάλεσε ένα νέο κύμα βίας με θρησκευτικά κίνητρα».
Όσο για την υπεράσπιση της ΟΕΚ από τις καταλήψεις, ο πρύτανης διαθέτει ακριβώς ένα έγγραφο αυτού του είδους, και είναι πολύ χαρακτηριστικό. Στις 12 Απριλίου 2023, μετά την κατάληψη του καθεδρικού ναού στο Ιβάνο-Φρανκίφσκ και την κατεδάφιση ναού στο Λβιβ, ο αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος απέστειλε επιστολή στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, στην οποία έγραφε ότι «η βία κατά των κοινοτήτων της Εκκλησίας μας, στη οποία συνενόχους (κάποτε και εμπνευστές) αποτελούν επίσκοποι και ιερείς της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, δημιούργησε ανάμεσά μας βαθιά άβυσσο, την οποία δύσκολα θα μπορέσουμε να ξεπεράσουμε στο εγγύς μέλλον». Και παρακάτω: «Πάνω στη βία και τα δάκρυα δεν μπορεί να χτιστεί τίποτα καλό».
Αυτό απευθυνόταν όχι στην ΟΕΚ, αλλά στην Κωνσταντινούπολη – δηλαδή ο πρύτανης ο ίδιος καταλάβαινε άριστα σε ποιανού χέρια βρίσκονται οι μοχλοί επιρροής επί των ρέιντερ. Απάντηση, απ' όσο είναι γνωστό, δεν έλαβε.
Η επιστολή του Απριλίου 2023 υπήρξε ο τελευταίος αιχμηρός λόγος του πρύτανη προς τον Φανάρι. Στη συνέχεια ο τόνος αλλάζει. Τον Μάιο του 2024 περιορίζεται σε μια ουδέτερη διαπίστωση ότι «η ΟΕΚ πάντοτε αντιμετώπιζε αρνητικά εκείνο το σενάριο... που υλοποιήθηκε από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως το 2018–2019». Ενώ τον Νοέμβριο του 2025, στην πλατφόρμα Public Orthodoxy του Πανεπιστημίου Fordham, του οποίου το κέντρο ορθόδοξων σπουδών δύσκολα μπορεί κανείς να υποψιαστεί για αντιπάθεια προς το Φανάρι, δημοσιεύεται το δοκίμιό του, όπου για την Κωνσταντινούπολη λέγονται πλέον εντελώς διαφορετικά πράγματα: «Είμαι κατ' αρχήν αντίθετος σε κάθε μορφή απομονωτισμού της Εκκλησίας, γι' αυτό θεωρώ ότι η ΟΕΚ θα μπορούσε κάλλιστα να ξεκινήσει εκκλησιαστικοδιπλωματική επικοινωνία με την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, η επικοινωνία με την οποία βρίσκεται τώρα σε παύση».
Και στο ίδιο κείμενο: «παρά τη γνώμη μου σχετικά με ορισμένες ενέργειες της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως, θεωρώ ότι υπάρχουν πολύ πιο ουσιαστικά προβλήματα, για την επίλυση των οποίων πρέπει ωστόσο να επιδιώκουμε τον διάλογο και με εκείνους με τους οποίους υπάρχει παρεξήγηση».
Δηλαδή βλέπουμε πώς αυτός που το 2021 μιλούσε για «φιλόδοξες επιθυμίες εξουσίας» και «ανατολικό παπισμό», το 2025 γράφει για «ορισμένες ενέργειες» και «παρεξήγηση».
Κανείς δεν αρνείται στον αρχιεπίσκοπο το δικαίωμα να αλλάζει απόψεις. Αλλά τότε θα θέλαμε να καταλάβουμε τι ακριβώς επηρέασε αυτές τις αλλαγές. Ανακάλεσε το Φανάρι τον Τόμο; Αναθεώρησε τη «νέα εκκλησιολογία» του; Καταδίκασε τις καταλήψεις, για τις οποίες ο πρύτανης έγραψε στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο; Όχι, τίποτα από αυτά δεν άλλαξε.
Αυτό που άλλαξε είναι κάτι άλλο – ο νόμος για την απαγόρευση της ΟΕΚ, η εντολή της ΓΥΕΠΘΣ και η δίκη κατά της Μητρόπολης Κιέβου. Δεν άλλαξε η θέση της Κωνσταντινούπολης, αλλά ο βαθμός πίεσης επί της ΟΕΚ.
Και αν η ρητορική μαλακώνει ακριβώς ανάλογα με την πίεση, τότε αυτό δεν είναι πλέον θεολογική εξέλιξη, αλλά αναζήτηση διεξόδου.
Σε αυτή την περίπτωση επιτρέψτε μας να υποθέσουμε ότι τα συγχαρητήρια του έξαρχου στις 20 Σεπτεμβρίου δεν μοιάζουν με σύμπτωση, αλλά με το πρώτο πρακτικό βήμα εκείνης ακριβώς της «εκκλησιαστικοδιπλωματικής επικοινωνίας», για την οποία ο πρύτανης έγραψε δέκα μήνες νωρίτερα. Μόνο που θα έπρεπε να την είχε ξεκινήσει όχι με μια ανθοδέσμη, αλλά με την επανάληψη φωναχτά όσων ο ίδιος ο αρχιεπίσκοπος είχε γράψει στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο το 2023.
Τι έγραψαν στα σχόλια
Το πιο διδακτικό σε αυτή την ιστορία είναι η αντίδραση εκείνου του ακροατηρίου, για το οποίο, όπως όλα δείχνουν, γράφτηκε το συγχαρητήριο μήνυμα. Κάτω από την ανάρτηση «Вітання від УПЦ» στη σελίδα της εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα στο Facebook συγκεντρώθηκαν σχολιαστές, μεταξύ των οποίων πολλοί υποστηρικτές της ΠΤΟ. Και, σημειώνουμε, κανένας από αυτούς δεν ευχαρίστησε την ακαδημία!
Το πιο δημοφιλές σχόλιο (21 «μου αρέσει») παρατηρεί δηκτικά ότι οι εκπρόσωποι της ΚΘΑΣ δεν λειτούργησαν καν με τον επίσκοπο Μιχαήλ – «ο πατριάρχης τους Γκουντιάεφ τους το απαγόρευσε». Το δεύτερο πιο δημοφιλές (17 «μου αρέσει»): «Δεν σας ήταν αηδιαστικό να ακούτε "παζντραβλένια" από δολοφόνους;!» Και παρακάτω: «Πονηροί. Κρίμα, η KGB είναι σοβαρή υπόθεση», «ΟΕΑ ΜΠ», «Σχολές της FSB στην Ουκρανία», «Παζντραβλένια από τα αφεντικά της ρπτσ προς τους υφισταμένους τους οεαμπίτες», «Δεν πονάει το χέρι σε αυτούς τους μπίτες που στρίφουν το σκουφί προς όλες τις κατευθύνσεις;», «Νέο σχίσμα».
Ένας από τους σχολιαστές διατυπώνει ακόμη και μια υπόθεση για ποιο σκοπό έγιναν όλα αυτά: «Αυτό γίνεται επίτηδες… γλείφουν, για να πάρουν την ΟΕΑ στο Εξαρχάτο του Οικουμενικού Πατριαρχείου».
Σημειώνουμε επίσης ότι όλα αυτά τα σχόλια δεν διαγράφηκαν από τον διαχειριστή της σελίδας. Ενδιαφέρον, γιατί; Διότι αν στο εξαρχάτο επιδίωκαν τον διάλογο, τότε τέτοια πράγματα δεν θα έπρεπε να θεωρούνται αποδεκτά;
Λοιπόν, το συγχαρητήριο μήνυμα υποστήριξε ακριβώς ένας άνθρωπος: «Αυτό είναι πολύ καλό. Οι χριστιανοί πρέπει έτσι να ενεργούν». Το συμπέρασμα από αυτό είναι απλό και δυσάρεστο. Η προσπάθεια να γίνουν «δικοί τους» για εκείνους που θεωρούν την ΟΕΑ «σχολή της FSB», δεν φέρνει κανένα όφελος. Ούτε από την κοινωνία, ούτε από το Φανάρι. Φέρνει μόνο ταπείνωση: πρώτα μπροστά στον έξαρχο, μετά στα σχόλια, και τελικά και μπροστά στο δικό τους ποίμνιο.
Το μάθημα με τους ουνίτες
Η ιστορία έχει ήδη περάσει από κάτι παρόμοιο. Στο γύρισμα της δεκαετίας του 1980–1990, η νομιμοποιημένη ΟΕΚΚ, με την υποστήριξη των τοπικών αρχών, αφαίρεσε από τους ορθοδόξους στη δυτική Ουκρανία χιλιάδες ναούς, ενώ τρεις επισκοπές της Γαλικίας ουσιαστικά καταστράφηκαν. Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' μπορούσε να σταματήσει τους διωγμούς με μία λέξη. Όμως δεν την είπε ποτέ. Γι' αυτό ακριβώς η ορθόδοξη πλευρά για δεκαετίες αποκαλούσε την ουνία το κύριο εμπόδιο για τις σχέσεις με τη Ρώμη, και η μικτή επιτροπή το 1993, στο έγγραφο του Μπαλαμάντ, αναγκάστηκε να αναγνωρίσει ότι η ουνία «δεν μπορεί να γίνει δεκτή ούτε ως μέθοδος, ούτε ως μοντέλο ενότητας».
Σε κανέναν τότε δεν ήρθε στο μυαλό να ταξιδέψει στο Βατικανό με μπουκέτα, όσο στο Λβιβ και στο Ιβάνο-Φρανκίβσκ πετούσαν στον δρόμο τις ορθόδοξες κοινότητες. Αυτό θα το παρανοούσαν κατά πρώτο λόγο οι ίδιοι οι παθόντες.
Ο διάλογος είναι δυνατός. Αλλά όχι έτσι
Κανείς δεν καλεί τον Αρχιεπίσκοπο Σίλβεστρο και τους συνεργάτες του να κλειστούν στον εαυτό τους. Ο διάλογος είναι απαραίτητος, και στην UOC αυτό το κατανοούν καλύτερα από πολλούς. Όμως ο διάλογος έχει στοιχειώδεις κανόνες: δεν μπορείς να χτυπάς τον συνομιλητή σου και ταυτόχρονα να προσποιείσαι πως τα χτυπήματα αποτελούν μέρος της διαπραγματευτικής διαδικασίας. Όταν ο Έξαρχος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως μιλά για «συνεργασία μεταξύ Εκκλησιών ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχει ακόμη πλήρης ευχαριστιακή ενότητα», ενώ ο αδελφός του στην Αμερική, Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος, αποκαλεί όλους όσους αναγνωρίζουν την UOC «δορυφόρους της Ρωσίας» και απαιτεί να ξεκινήσει ο διάλογος με το μνημόσυνο του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, αυτό δεν είναι πρόσκληση σε συνομιλία, αλλά τελεσίγραφο.
Ο Πρύτανης της Ακαδημίας του Κιέβου είναι μορφωμένος άνθρωπος και, κρίνοντας από τα έργα του, ειλικρινά θα ήθελε να γίνει γέφυρα ανάμεσα στα διχασμένα μέρη της ουκρανικής Ορθοδοξίας. Όμως οι γέφυρες δεν χτίζονται με υποκλίσεις και ανθοδέσμες. Εάν ο Αρχιεπίσκοπος Σίλβεστρος πράγματι αναζητά επικοινωνία με την ΠΤΟU, την Ουκρανική Ελληνική Καθολική Εκκλησία και το Φανάρι, έχει έναν πολύ πιο ευαγγελικό τρόπο να την ξεκινήσει – να υπενθυμίσει σε αυτούς τους ανθρώπους την αλήθεια. Την αλήθεια για το ότι σήμερα στην Ουκρανία εκατοντάδες κοινότητες έχουν εκδιωχθεί από τα ιερά τους. Ότι χρειάζονται έναν τόπο για προσευχή και απλώς υποστήριξη. Ότι στην Εκκλησία, κατά τον λόγο του Αποστόλου, «είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη» (Α' Κορ. 12:26). Αυτό θα ήταν πραγματικός διάλογος.
Προς το παρόν, όμως, ο χαιρετισμός εκ μέρους της Ακαδημίας δεν διαβάστηκε ως χειρονομία αδελφοσύνης, αλλά ως φτύσιμο στην ψυχή εκείνων που σήμερα προσεύχονται σε δάση, σε νεκροταφεία και σε πρόχειρα διαμορφωμένους χώρους, επειδή οι ναοί τους αφαιρέθηκαν με τη σιωπηρή ευλογία της Κωνσταντινούπολης. Και σε αυτό, «οι δικοί μας» και «οι ξένοι» αποδείχθηκαν ομόφωνοι.
